In 1812 werden de afzonderlijke gerechten Woudenberg en Geerestein samengevoegd tot de gemeente Woudenberg. Voor die tijd beschikten beide gerechten over afzonderlijke gerechtshuizen. Het gerechtshuis van Geerestein stond op het terrein van de Schans. De gerechtshuizen van Woudenberg hebben op meerdere plekken in het dorp gestaan. Daarbij werd vaak gebruikgemaakt van kamers in huizen of herbergen. Eind van de 19e eeuw namen de gemeentelijke taken fors toe en dat betekende ook dat er buiten een vergaderzaal voor de gemeenteraad ook ruimte moest komen voor medewerkers. Tot 1909 kon nog gebruik worden gemaakt van een pand in de Voorstraat. Vanaf 1909 maakte het gemeentebestuur gebruik van een pand op de hoek van de Geeresteinselaan en de Voorstraat. Dit pand was gebouwd in opdracht van de freules Hooft. Aanvankelijk als naaischool, maar vanaf 1909 werd het verhuurd aan de gemeente om als gemeentehuis dienst te doen. In 1913 werd dat pand door de freules aan de gemeente geschonken.
Oude gemeentehuis aan De Poort
In 1933 adviseerde Rijkswaterstaat om het pand af te breken; situatie werd – door de toename van het verkeer – met een pand zo dicht op het kruispunt, te gevaarlijk. Een mooie plek voor een nieuw gemeentehuis werd gevonden op de plek waar voorheen Huize Laanzicht stond. Dit huis was tussen 1927 en 1928 afgebroken en diende voor de afbraak als woning van de vroegere burgemeester J.B. de Beaufort (1847 – 1924 en burgemeester van 1872 – 1905).
Het nieuwe gemeentehuis was een ontwerp van architect H.A. Pothoven, de aannemer die het geheel bouwde was A. van Lunteren. Oorspronkelijk bestond het uit een hoofdgebouw met een toegangstrap. Aan de oostzijde was de voormalige bodewoning aangebouwd. In het gebouw was op de begane grond aan de parkzijde een ruimte voor de brandweerwagen gesitueerd. Op de begane grond vonden we aan de noordoostzijde ook twee cellen. Staande voor het gebouw ligt links van het bordes aan de noordzijde de raadzaal. Aan de zuidzijde van het bordes bevond zich oorspronkelijk de secretarie met balie en aan de parkkant de burgemeesterskamer. In de toren bevond zich de kluis (bereikbaar vanuit de secretarie).
De ramen op de begane grond hebben hele luiken. Op de verdieping is sprake van halve luiken. In de toren hangt een klok die in 1936 door de toenmalige burgemeester, P.A.G. baron van Heeckeren van Brandsenburg, werd geschonken. In 1985, ter gelegenheid van het gereedkomen van de nieuwbouw, werd een carillon in de toren geplaatst, geschonken door de Woudenbergse bevolking.
Boven het bordes is het gemeentewapen van Woudenberg te vinden. Met als aardig detail dat dit wapen niet voorzien is van een kroon, terwijl het gemeentewapen boven de nieuwe ingang aan de zuidzijde wel een kroon heeft. Pas in 1953 is toestemming gegeven om een kroon boven het wapen te voeren. Daarom vinden we in het oorspronkelijke uit 1936 een wapen zonder kroon en in de nieuwbouw uit 1985 een wapen met kroon. Meer over het wapen is te vinden onder het kopje gemeentewapen.
Tussen 1936 en 1985 volgden verschillende verbouwingen. Met de komst van een nieuwe brandweerwagen in 1951, bleek deze niet meer in de garage te passen. De oorspronkelijke garagedeuren verdwenen en de brandweer verhuisde naar het voormalige koetshuis van Laanzicht aan de overzijde van de Parklaan. In het metselwerk aan de oostgevel zijn de contouren van de oude garage nog zichtbaar. De cellen verdwenen op zeker moment ook. Intern is nog zichtbaar waar ze gezeten hebben. In de noordoostgevel zijn vervolgens op de plekken van de cellen ramen geplaatst, waardoor een vergaderzaal beschikbaar kwam. Een oorspronkelijk celraampje verhuisde een plek hogerop in de noordoostgevel en is daar nu nog zichtbaar. Hert raampje heeft geen enkele functie. De secretarie werd eveneens verbouwd en verdeeld in twee afzonderlijke kamers, waarvan één nu dienst doet als burgemeesterskamer en de andere als kamer voor één van de wethouders.
In 1985 werd de nieuwbouw aan de oostzijde gerealiseerd. Er was al langer behoefte aan meer kantoorruimte. Een noodgebouw op het gedeelte waar we nu de parkeerplaatsen langs de Maarsbergseweg vinden, bood een tijdelijke oplossing. Naar een ontwerp van J. de Jong werd door Morren BV het nieuwe gedeelte gebouwd. De bodewoning werd omgevormd tot de nieuwe entree van het gemeentehuis en vormde de verbinding tussen het oorspronkelijke deel en de nieuwbouw. De nieuwbouw is in dezelfde bouwstijl opgetrokken als de oorspronkelijke opzet. In de nieuwbouw zijn alle dubbele vensters voorzien van halve luiken.
Aan de zuidzijde van het oude bouwdeel vinden we een aanplakbord. Dit bord werd door de familie Hooft in het midden van de 19e eeuw geschonken en stond bij het pand dat in de Voorstraat dienst deed als gemeentehuis. Vervolgens verhuisde dit mee naar het gemeentehuis op de hoek van de Geeresteinselaan en de Voorstraat. Daarna vond het een plek bij het huidige gemeentehuis.
