In 1806 kwam de onderwijswet tot stand, ook wel schoolwet genoemd, van A. van den Ende en J. van der Palm. Een belangrijke regel was dat er klassikaal les moest worden gegeven door bevoegde onderwijzers. Er kwam ook toezicht op het onderwijs. Het onderwijs had de bedoeling zowel de maatschappelijke als christelijke deugden te onderwijzen. Ook werden ouders verplicht om schoolgeld te betalen. Naar aanleiding hiervan werd de eerste openbare lagere school van Woudenberg gebouwd. In 1825 door Jan Versteeg voor 2159 gulden, inclusief 12 bankjes, kachel en letterkast met plank. De school stond op de hoek Achterstraat/ Schoutstaat.
In 1872 werd deze school (in het middelpunt van Woudenberg) afgekeurd door de schoolopziener. Het gebouw kon ook niet meer gerepareerd worden zoals bleek na inspectie door deskundigen. Bovendien verklaarde Gedeputeerde Staten van Utrecht dat de gemeente naar een nieuw terrein moest uitzien.
De oude school in Woudenberg moest dus vervangen worden. En ook nog op een andere plek volgens Gedeputeerde Staten. Het terrein werd snel gevonden; 2800 vierkante meters, op de hoek van de Geeresteinselaan/Achterstraat (nu Schoolstraat). Deze grond was namelijk in 1873 aangekocht voor 2000 gulden door de gemeente van de weduwe A. Versteeg voor de bouw van een schoollokaal. Maar nu de financiële middelen nog. De bouw werd beraamd op 12.500 gulden. De gemeente kon 4000 gulden bijdragen. Er werd subsidie aangevraagd voor 10.500 gulden. Deze aanvraag werd gesteund door Gedeputeerde Staten en goedgekeurd door de Provinciale Staten, maar jammer genoeg bepaalde de Hooge Regeering (Den Haag) dat de gemeente Woudenberg 9000 gulden moest bijdragen in plaats van 4000 gulden. De Gemeente ging – om het gat te overbruggen – een geldlening van 5000 gulden aan tegen 5% rente.
Er werd een ontwerp gemaakt voor de nieuwe school. Een portiekschool: 2 klaslokalen met een verbindingsgang aan de voorzijde en een uitgebouwd portiek. De klaslokalen voldeden aan de eisen van licht, lucht en ruimte van de wet van 1850. Op 3 april 1876 vond de opening plaats. De school heette officieel Openbare Lagere School 1. In 1872 werd in het Woudenbergse deel van Scherpenzeel ook een school gebouwd en deze kreeg toen de naam Openbare Lagere School 2, waardoor op een later moment in Woudenberg zelf de nieuwe school dus nummer 1 kon krijgen.
Links op de foto staat de portiekschool en rechts het oude huis van de bovenmeester. De school was geschikt voor 180 kinderen en had 2 bijgebouwen (schuren). Een wet van 1880, minder leerlingen in een lokaal, maakte dat het pand in 1907 uitgebreid werd aan de noordzijde (een verdubbeling). De woning van de bovenmeester is in 1936 afgebroken en een paar meter noordelijk is een nieuwe woning gebouwd. De ruimte die vrijkwam werd voor het schoolplein gebruikt. In 1941 kwam er een aanbouw voor de kolenopslag.
School nummer 1 bleek midden 1900 niet meer aan de eisen van de tijd te voldoen. In 1955 werd de nieuwe lagere school aan de Prins Hendrikstraat geopend; de Jan Ligthartschool. Het gebouw Openbare Lagere School 1 aan de Schoolstraat blijft dienst doen. Het werd gebruikt door o.a. LONGA, SMASH, als extra leslokalen voor alle lagere scholen en natuurlijk ook voor de gymlessen. In 1981 kwam er een nieuwe aanbouw voor de muziekvereniging Fidelio. Begin 2007 opent “meester” J.P.G. van Bergen, als Fidelio verhuist, de Oudheidkamer van Stichting Oud Woudenberg totdat zij op verzoek van de gemeente verhuist naar het Cultuurhuis in 2012. In 2015 heeft de gemeente het gebouw verkocht aan een particulier, die het heel mooi in oude stijl heeft gerenoveerd.
De voormalige school is een gemeentelijk monument.